غلامعلى صفايى

76

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

جملهء « جزيت » مضاف اليه آن و ظرف متعلق به « تجزين » است . معناى شعر : « قسم مىخورم هرزمانى كار نيك انجام دهى مؤكدا مقدر گرديده مىشود براى تو امر نيكوئى ، و جزا داده مىشود به چيزى زيبا ، زمانى كه بناست جزا داده شوى » . و قد تحذف : گاهى اين لام مؤذنه با وجودى كه قسم ، قبل از شرط مقدر است حذف مىشود ، مانند قول خداوند رحمان دربارهء مشرك شدن مسلمين در صورت اطاعت از اولياء شياطين : وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ ( الأنعام / 121 ) شاهد : در اين است كه قبل از « إن » قسمى مقدر است و لام مؤذنه نيز حذف شده و جمله « إنكم مشركون » جواب قسم است و جواب شرط نمىباشد زيرا اگر جواب شرط بود بايد بر آن فاء رابطه باشد چون يكى از موارد وجوب دخول فاء رابطه بر جواب شرط ، جايى است كه جمله جواب ، جمله اسميه باشد . بعضى از نحويين مىگويند در آيه قسمى مقدر نيست تا اينكه لام مؤذنه حذف شده باشد ، بلكه جمله جواب ، جواب شرط مذكور است كه فاء رابطه در تقدير مىباشد ، مانند قول شاعر كه در آن فاء رابطه حذف شده است : « من يفعل الحسنات اللّه يشكرها * الشرّ بالشرّ عند اللّه مثلان » « 1 » كه در اصل « فاللّه يشكرها » بوده و فاء حذف شده است . لكن اين قول مردود است زيرا حذف فاء رابطه مختص شعر است چنان‌كه در شعر ديده شد در حالى كه بحث ما در نثر و آيه است . الخامس : لام تعريف در « أل » مىباشد مثل « الرجل و الحارث » كه بحث تفصيلى آن در بحث « أل » گذشت و نكته‌اى كه در اينجا قابل ذكر مىباشد اين است علت ارجاع اين بحث به باب « أل » با اينكه اينجا بحث در لام است و آنجا در « أل » مىباشد اين است كه در بين نحويين اختلاف است كه آيا در بحث « أل » همزه زائده است و لام حرف تعريف مىباشد يا خير كه در اين صورت كل « أل » ادات تعريف

--> ( 1 ) - ر . ك ، ترجمه و شرح مغنى الأديب : 2 / 267 .